W 2025 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny przyznano Mary E. Brunkow, Fredowi Ramsdellowi i Shimonowi Sakaguchiemu za przełomowe odkrycia dotyczące obwodowej tolerancji immunologicznej i roli limfocytów T regulatorowych (Treg). Ich badania otwierają ogromne perspektywy w terapii nowotworów, w kontekście immunoonkologii.
Nagroda Nobla 2025 – co zostało odkryte?
Laureaci zostali uhonorowani „za odkrycia dotyczące obwodowej tolerancji immunologicznej” – czyli mechanizmów, które chronią organizm przed nadmierną reakcją układu odpornościowego przeciw własnym tkankom.
Pierwszy kluczowy krok wykonał Shimon Sakaguchi w 1995 roku, identyfikując populację limfocytów T regulatorowych i dowodząc, że tolerancja immunologiczna nie zależy wyłącznie od eliminacji autoreaktywnych komórek w grasicy („central tolerance”), lecz także od mechanizmów hamujących działanie tych komórek już w obwodzie. Później Brunkow i Ramsdell zidentyfikowali gen FOXP3 jako kluczowy regulator rozwoju i funkcji Treg – jego mutacje przyczyniają się do zaburzeń autoimmunologicznych.
„Ich odkrycia miały decydujące znaczenie dla naszego zrozumienia tego, jak działa układ odpornościowy i dlaczego nie wszyscy rozwijamy poważne choroby autoimmunologiczne.”
– podkreślił w komunikacie Komitet Noblowski
To mocne stwierdzenie – wskazuje, że poznanie mechanizmów regulujących działanie układu odpornościowego było dotąd jednym z największych wyzwań immunologii.
Związek z onkologią – szanse i wyzwania
Choć Nobel przyznano głównie w kontekście autoimmunologii i tolerancji immunologicznej, odkrycia te mają ogromne znaczenie w onkologii. Limfocyty T regulatorowe występują często w mikrośrodowisku guza, gdzie mogą hamować efekty immunologiczne skierowane przeciw komórkom nowotworowym, tworząc „osłonę immunologiczną” dla guza.
W praktyce oznacza to, że manipulacja aktywnością Treg – ich osłabianie lub modulowanie – staje się atrakcyjną strategią w immunoterapii nowotworów. W literaturze opisuje się ponad 200 aktywnych badań klinicznych, które eksplorują terapie modulujące tolerancję obwodową i funkcję komórek Treg, w chorobach autoimmunologicznych, transplantologii, ale także w nowotworach.
Jednak blokowanie Treg musi być prowadzone bardzo ostrożnie – nadmierna aktywacja układu odpornościowego może prowadzić do efektów ubocznych, w tym autoagresji. Balans między stymulowaniem odpowiedzi przeciwnowotworowej a zachowaniem tolerancji to jedno z największych wyzwań przyszłości.
- Katarzyna Pogoda z komentarzem podwójnego przełomu w terapii HER2-dodatniego raka piersi.
- DESTINY-Breast11: przełom w leczeniu neoadjuwantowym HER2-dodatniego raka piersi
- Trastuzumab derukstekan nowym standardem leczenia adjuwantowego HER2+ raka piersi wysokiego ryzyka? DESTINY-Breast05 na ESMO
- Enfortumab wedotyny plus pembrolizumab zmniejsza ryzyko zgonu o połowę
- Abemacyklib zmniejsza ryzyko zgonu o 15,8% – dane z Kongresu ESMO
Potencjał na przyszłość – co może przynieść to odkrycie?
- Nowe leki immunomodulujące – inhibitory lub modyfikatory funkcji Treg, które mogą zwiększyć skuteczność immunoterapii w nowotworach.
- Personalizacja terapii nowotworowych – analiza proporcji i aktywności Treg w guzie jako wskaźnik rokowniczy lub predyktor skuteczności immunoterapii.
- Kompleksowe podejście w onkologicznym leczeniu kombinacyjnym – łączenie standardowych terapii (chemioterapia, radioterapia) z modulacją tolerancji immunologicznej.
- Bezpieczne stosowanie w chorobach autoimmunologicznych i po przeszczepach – wykorzystanie Treg do zapobiegania odrzutom i kontrolowania agresji immunologicznej.
To odkrycie staje się fundamentem nowego obszaru badań: zrozumienie jak utrzymać równowagę immunologiczną, by ostatecznie „przekierować” układ odpornościowy tak, by działał skutecznie przeciw nowotworom, ale nie przeciw własnemu organizmowi.
